03 июня 2008 г.
Çын пурнăçĕнче шыв чи пысăк вырăн йышăнать. Пĕр талăк мар, пĕр сехет те пурăнаймастпăр эпир унсăр. Çанталăк ăшăтнă май, шывăн пĕлтерĕшĕ татах та ÿсет. Акă, шыв ăшăнса çитнине пăхмасăр, Трак салипе юнашар вăрман хĕрринче вырнаçнă пĕвере çамрăксем кунĕпех рехетленеççĕ. Шыва кĕрсен ÿт-пÿ тасалать, кĕлеткере юн выляса каять, сывлăх çирĕпленет. Апла пулсан çу вăхăтĕнче çынсене çут çанталăк ырлăхĕпе усă курма ытларах майсем туса парассишĕн тимлемелле. Ахальтен мар ĕнтĕ район администрацийĕн пуçлăхĕ ку тĕлĕшпе апрелĕн 9-мĕшĕнче 251-мĕш номерлĕ ятарлă йышăну кăларнă, ăна пурнăçа кĕртес тĕлĕшпе ятарлă мероприятисен планне çирĕплетнĕ. Вăл сунтăхра выртмалли хут пулмалла мар, ăна кун çути кăтартса район хаçатĕнче пичетлемелле. Ан тив, районта пурăнакан кашни çын хăш пĕвере, юхан шывра шыва кĕрсен сывлăхшăн усăллăраххине, шанчăклăраххине пĕлсе тăтăр.
Иртнĕ ĕмĕрĕн вĕçнелле, 1982 çултан пуçласа çĕр-шывра мелиорацин анлă программи ĕçе кĕнĕ май, район пысăк пĕвесемпе пуянланчĕ. Пшонкă, Танăш, Алманч, Анаткас, Шăпăрлăвар, Мăн Шетмĕ пĕвисем шăпах çав çулсенче çуралнă та ĕнтĕ. Çак иксĕлми пуянлăха упрасси, унпа тĕрĕс усă курасси пирĕн кашнин чи таса тивĕçĕ пулмалла.
Аяккалла пăрăнса каяр мар, сăмах çуллахи вăхăтра вырăнти халăха шыва кĕрсе савăнмалли вырăнсем туса парасси пирки пырать. Район пĕвесенчен чухăн мар терĕмĕр. Анчах та Пшонкă, Танăш пĕвисем (вĕсен лаптăкĕсем 47—45 га) тĕп саларан 6—10 çухрăмра вырнаçнă. Кунта çитсе кăмăла уçма кашниех пултараймĕ. Тимĕр урхамах кирлĕ. Ку вара тăкаксемпе те, вăхăтпа та çыхăннă.
Районти пĕвесене эпир çынсене шыва кĕрсе тасалма йĕркелемен. Пĕве çыранĕсем тăмлă, тĕпĕсем юшкăнлă. Пĕр çын шыва утса кĕрсенех шыв пăтранать. Çакă вăл çынсем йышлă çÿрекен пĕве хĕррисене хăмаран сарса шыва анмалли çулсем, пусмасем тумалли çинчен калать. Хальлĕхе вĕсем пĕвесем хĕрринче курăнмаççĕ-ха. Виçĕ çул каялла Пшонкă ялĕ çывăхĕнчи шыв хĕрринче республика шайĕнчи куна ирттерчĕç. Эпĕ те унта çитсе куртăм. Çынсен кăмăлне тивĕçтерсе пĕве хĕррине темиçе вырăнта та хăма сарса шыва кĕмелли вырăнсем туса панă. Питех те лайăх, чуна кăмăллă. Тепĕр çул çав вырăна çитсе куртăм та нимĕнле хăма-саркăч та çук. Чунсăр, айван шухăшлă çынсем хăмасене киле сĕтĕрнĕ. Хуласем, пĕр Канаш хулисĕр пуçне, яланах юхан шыв хĕррине вырнаçнă. Кунти çынсем çуллахи вăхăтра юхан шыв хĕрринчи хăйăр çинче хĕртĕнеççĕ, сывлăха сиплеççĕ. Пирĕн район лаптăкĕнче пĕр пĕвепе юхан шыв хĕрринче те çуллахи шăрăхра вĕри хăйăр çинче пиçĕхмелли вырăн çук.
Пирĕн ачалăх урăх вăхăтра иртнĕ. Пĕвесем пулман, ун вырăнне юхан шывсем тулăх тăнă. Шетмĕ, Çавал шывĕсем тăрна куçĕ пек çырантан тулăх та таса тăнă. Шетмĕ çинчи Хусакасси, Вутлан, Васнар арман пĕвисем пире лăпкаса çитĕнтернĕ. Юхан шыв шывĕпе пĕве шывне улăштарма май çук. Паян кунта Шетмĕ шывĕ шăнкăртатать. Анчах та унăн çыранĕ пушă. Çирĕм çул каялла Шетмĕ шывĕ çинче темиçе вырăнта та хăма тыткăч çинче пĕвесем ăсталарĕç. Шел пулин те, упраймарăмăр эпир çак пĕвесене. Хуçа çукки пĕтерет. Малти Карăкпа Вутлан хушшинчи пĕвен никĕсĕ паян кун та çирĕпех ларать. Анчах та шыва тытса тăракан хăмасемпе тимĕр тĕрексене çаратса пĕтернипе пулĕ Шетмĕ пушах. Район центрĕнче тата çывăхри ялсенче пурăнакан çынсене Шетмĕ шывĕ тулăх пулсан, урăх ырлăх кирлĕ мар. Тен, кăçалхи çу вăхăтĕнче çынсен канăвне йĕркелеме пăхнă мероприятисенче Шетмĕ шывне те тулăх тытма планланă пулĕ? Тем пекехчĕ.